كه در معرض زوال و انقراض قرار داشت ، شرايط سياسى نسبتاً مناسبى براى اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و شيعيان فراهم بود . و آنان نيز در بسط و نشر معارف اهل بيت عليهم السّلام كه همان اسلام اصيل است ، سعى بليغ نمودند . علّامه سيد محسن امين ، پس از اشاره به كثرت معارف و علومى كه توسط امام صادق عليه السّلام انتشار يافت و بسيارى راويان حديث از آن حضرت و فراوانى شاگردان وى در رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى گفته است : سبب انتشار علوم از امام صادق عليه السّلام و كثرت دانش‌اندوزان از كوثر علم و دانش امام عليه السّلام اين بود كه وى در اواخر دوران بنى اميه و اوايل دوران بنى عباس به سرمىبرد . در آن زمان بنى اميه رو به انقراض و زوال بودند . بدين جهت در زمان آنان شرايط تقيه و خوف حاكم نبود . و در آغاز دوران عباسيان نيز آنان حسادت و عداوتى نسبت به خاندان ابو طالب نداشتند ؛ و چون دولت خود را دولتى هاشمى مىدانستند ، وجود مثل امام صادق عليه السّلام را موجب افتخار خود مىشمردند . « 1 » گذشته از اين‌كه شرايط سياسى در زمان امام صادق عليه السّلام ويژگى خاصى داشت ، و براى فعاليت‌هاى علمى و فرهنگى فراهم‌تر بود ، اصولا شرايط اجتماعى و فكرى دنياى اسلام نيز در آن زمان به گونه‌اى بود كه بحث و گفت‌وگوى علمى را اقتضا مىكرد . اين فضاى اجتماعى و فكرى نتيجه ظهور مذاهب و مكاتب مذهبى و گرايش‌هاى فكرى و دينى گوناگونى بود كه در جهان اسلام پديد آمده بود . اين گرايش‌هاى گوناگون همه‌ى حوزه‌هاى علوم و معارف اسلامى ( اعم از معقول و منقول ) را دربر مىگرفت . « 2 »

--> ( 1 ) . اعيان الشيعة : 1 / 664 . ( 2 ) . ر . ك : متكفر شهيد استاد مطهرى ، سيرى در سيره‌ى ائمه‌ى اطهار عليهم السّلام ، ص 142 - 147 .